Eric Davies (l) en William Prince (r) in de achtertuin van de  familie Woltman aan de Jachtlaan in Apeldoorn. Foto gemaakt op 15 april 1945. (Bron: familie Woltman)
Eric Davies (l) en William Prince (r) in de achtertuin van de familie Woltman aan de Jachtlaan in Apeldoorn. Foto gemaakt op 15 april 1945. (Bron: familie Woltman) (Foto: )

Boek over Veluwe als schuilplaats. Ondergedoken vliegers krijgen gezicht

  Historie

APELDOORN – De Veluwe staat algemeen bekend als prachtig natuurgebied, waar het aangenaam wandelen is. Minder bekend is dat de beboste landstreek tijdens de Tweede Wereldoorlog een belangrijke onderduiklocatie was voor neergeschoten geallieerde vliegers. Twee artsen speelden een belangrijke rol in het huisvesten van deze militairen. Wolter Noordman – oud-medewerker van de Belastingdienst in Apeldoorn – geeft ze allemaal een gezicht in het boek 'Schuilplaats de Veluwe'.

Door Bert Nijenhuis

Noordman werd in 1949 geboren in Kampen en woont sinds zijn jeugdjaren in Heerde. De Veluwe is bekend terrein voor hem, maar de oorlog heeft hij niet meegemaakt. "Mijn ouders hebben er wel over verteld, maar die fascinatie is ontstaan op de lagere school, waar geschiedenis mijn lievelingsvak was. Extra interessant aan de Tweede Wereldoorlog is dat die niet zo ver achter ons ligt. Je kunt nog steeds mensen spreken die erbij waren."

Waarheid

Bij de Belastingdienst deed Noordman 48 jaar onderzoekswerk. Die vaardigheid kwam ook van pas bij het vergaren van informatie over de oorlog. "Soms vind je de waarheid niet direct en moet je andere wegen gaan bewandelen. Mijn doel was nooit om een boek te schrijven, maar mijn oud-geschiedenisdocenten vonden mijn onderzoekswerk zo goed, dat ze mee aanraadden ermee naar uitgeverij te gaan."

Vluchtlijnen

Dat deed Noordman en inmiddels is hij zes boeken over de periode 1940 - 1945 verder. In 'Schuilplaats de Veluwe' reconstrueert Noordman de zogenaamde 'vluchtlijnen' voor neergeschoten geallieerde vliegers naar Groot-Brittannië. "Dat vluchten verliep aanvankelijk goed, zo werden op 22 oktober 1944 honderdtwintig mannen de Rijn overgezet. Maar op 18 november 1944 kregen de Duitsers er lucht van en ging het mis. Fout ging het overigens vooral over de grens en zelden op de Veluwe. Terwijl er toch bijna 300 militairen ondergedoken hebben gezeten." Ze werden daar geholpen door de lokale bevolking en gehuisvest door twee artsen. "

Joop Kruimel was orthopedisch chirurg en recht voor zijn raap. In eerste instantie hielp hij Joden bij het vinden van onderduikadressen. Later kwamen de piloten erbij. Dik Eskes weigerde tewerkstelling in Duitsland en werd met vrouw en kind uit de brand geholpen door Kruimel. Zo begon hun samenwerking. Kruimel ontfermde zich vooral over de piloten, Eskes stortte zich op verzetswerk." Een belangrijk document waaruit Noordman kon putten, is het geheime 'gastenboek' van Kruimel. "Hierin toonden onderduikers hun dankbaarheid, maar schreven ze ook gedichten en scheldkanonnades gericht aan de Duitsers."

Joop Kruimel leefde na de oorlog teruggetrokken in Garderen, waar hij onverzekerde boeren bijstond. Uit zijn nalatenschap is een bejaardentehuis gerealiseerd. Dik Eskes werd in de oorlog opgepakt. In de gevangenis prikte hij met een speld zijn testament in wc-papier. Op 4 april 1945 werd hij terechtgesteld en begraven in Hattem. Later is hij herbegraven in Garderen.

Een opvallende foto in het boek is twee dagen voor de bevrijding gemaakt in de achtertuin van de familie Woltman aan de Jachtlaan in Apeldoorn. "Daar stond een schuilhut waar geregeld militairen onderdoken. Op de foto zie je Eric Davies glimlachen en William Prince een handstand maken. Een vrolijk tafereeltje. Zeker als je bedenkt wat er had kunnen gebeuren als die foto de Duitsers onder ogen was gekomen." Zo staat er nog veel meer niet eerder gepubliceerd beeldmateriaal in 'Schuilplaats de Veluwe'. Het boek is in Apeldoorn verkrijgbaar bij Nawijn & Polak.

Meer berichten

Het lokale nieuws in uw mailbox ontvangen?

Aanmelden