Nederlandse legpuzzel om te vieren dat na de bevrijding het koninklijk gezin weer terug was op Paleis Soestdijk.
Nederlandse legpuzzel om te vieren dat na de bevrijding het koninklijk gezin weer terug was op Paleis Soestdijk.

Duivensportcentrum wordt zaterdag legpuzzelcentrum

Apeldoorn - Al meer dan 250 jaar is het aanleggen van puzzels een favoriete hobby voor miljoenen mensen over de gehele wereld. In ons land zijn de enthousiaste legpuzzelaars met elkaar verbonden door het Nederlands Legpuzzel Gilde, een club met een leuk ledenblad en twee bijeenkomsten per jaar.

Aanstaande zaterdag 10 maart zijn alle liefhebbers van legpuzzels van harte welkom op een Open Dag. Deze wordt gehouden in het Duivensportcentrum in Apeldoorn, Prinses Beatrixlaan 240. Parkeren bij het gebouw. Van 13.00 tot 15.00 uur kunt u gratis en vrijblijvend een kijkje komen nemen. Leden van het Gilde tonen bijzondere legpuzzels, die u kunt bekijken en bespreken. Als u puzzels heeft waar u meer over wilt weten, neem ze dan gerust mee. Er kan natuurlijk ook worden gepuzzeld. 

Voor meer informatie over het Nederlands Legpuzzel Gilde: Wil Deurloo, h-deurloo@planet.nl

Vroeger werd de legpuzzel in het Nederlands een legkaart genoemd. Dit komt wellicht door de oorsprong van de legpuzzel, die rond 1750 is ontstaan om het leren van topografie leuker te maken. De Londense kaartenmaker en winkelier John Spilsbury leverde aan scholen landkaarten, geplakt op dun mahoniehout dat in stukken was gezaagd. Elk land was precies langs de grenzen uitgezaagd. Door de losse stukken aan elkaar te puzzelen, leerden de kinderen spelenderwijs de verschillende landen en hun plek op de kaart kennen. Ook in Nederland is dit idee uitgewerkt in tal van aardrijkskundige legpuzzels. Al gauw werden ook andere afbeeldingen als puzzel verzaagd.

Jigsaw puzzles
Mede door de populariteit van Engelse legpuzzels, raakten we vertrouwd met de benaming jigsaw puzzle, vernoemd naar dunne figuurzaag die nog altijd wordt gebruikt om houten legpuzzels te maken. Dat uitzagen is lastig en heel precies werk dat vroeger, maar ook nu nog, met de hand werd gedaan. De puzzelstukken zijn in de loop der tijd steeds kleiner geworden, om het puzzelen moeilijker en dus leuker te maken.

Tradities en innovaties
Bij vroege puzzels lagen de stukjes met vlakke kanten tegen elkaar aan. Dat was lastig puzzelen! Stukjes die in elkaar haken, waardoor ze niet kunnen verschuiven, werden begin 1800 uitgevonden maar niet alle fabrikanten maakten daar gebruik van. Elke puzzelmaker volgde eigen opvattingen, tradities en productiemethoden, die hun handelsmerk werden, waaraan we hun puzzels nog steeds kunnen herkennen. Dat geldt ook voor de gebruikte materialen, de dikte van puzzels en de wijze van verpakken.

Allerlei materialen
Hout, karton, papier, plastic, foam, rubber, metaal, aardewerk, chocolade en zelfs glas: legpuzzels kunnen overal van worden gemaakt. Tegenwoordig wordt vooral karton gebruikt, dat met een zogeheten stansmes wordt gesneden, alle stukjes in één keer. Het is minder authentiek en ambachtelijk dan een legpuzzel van hout maar veel goedkoper. Puzzels van andere materialen worden gezaagd met lasertechniek en waterjet.

Speciale stukjes
De concurrentie richtte zich vroeger minder op de prijs. Fabrikanten wilden zich onderscheiden met originele, tot de verbeelding sprekende afbeeldingen en bijzondere zaagwijzen waardoor stukjes herkenbare vormen kregen, bijvoorbeeld een letter, een huisje of een voorwerp. In Amerikaanse legpuzzels uit de Tweede Wereldoorlogzitten stukjes in de vorm van een tank, pistool, vlag en oorlogsschip. Ook waren er puzzelmakers die alle stukjes vrijwel identieke vormen gaven, om het de puzzelaars extra moeilijk te maken. En wat te denken van dubbelzijdig bedrukte puzzels, met stukjes die op verschillende manieren 'passen'. Voor de ware fanaten een extra uitdaging. Er bestaan ook driedimensionale puzzels, zelfs in de vorm van een bal die je rondom moet aanleggen.

Extreme puzzels
Zoekend naar extreme puzzels voor liefhebbers ging men ook de grenzen van het puzzelformaat verleggen. Er kwamen piepkleine legpuzzels, waarvoor je een loep nodig hebt, maar afmetingen werden ook steeds groter. De Duitse spellen- en puzzelfirma Ravensburger had het wereldrecord van de grootste legpuzzel ter wereld: 5,44 bij 1,92 meter in 32.526 stukjes. Eind december 2017 heeft het merk Educa het record met een puzzel van 7,49 bij 1,57 meter in 42.000 stukjes. Genoeg voor wekenlang puzzelplezier, hoewel je er natuurlijk ook gek van kunt worden.

Puzzelen in clubs
Wat grote puzzels extra leuk maakt, is dat je ze met meer personen tegelijk kunt aanleggen. Er zijn zelfs clubjes van puzzelaars, van jong tot oud, die regelmatig bijeenkomen om gezamenlijk één of meer legpuzzels te maken. Toch is het aanleggen van puzzels door de eeuwen heen vooral een solitaire bezigheid. Een onderhoudend en onschuldig tijdverdrijf met een leerzaam karakter, dus ideaal voor kinderen, vrijgezelle jongedames en weduwen van stand. Inmiddels weten we dat legpuzzelen de hersenen traint en in die vorm een effectief middel is om de ontwikkeling van Alzheimer te bestrijden en de kans op deze ziekte te verkleinen. 

Stukjes geschiedenis
Wat het bekijken van oudere legpuzzels extra boeiend maakt, is de wijze waarop ze hun tijd weerspiegelen. Om de kans op verkoop te vergroten, gebruikten de makers thema's en afbeeldingen die op dat moment populair waren, zowel bij de jeugd als bij volwassenen. Op die manier kunnen we nu aan puzzels zien wat men toen leuk en interessant vond. Geschiedenis, sprookjes, kunst, natuur, sport, wetenschap, auto's, treinen, lucht- en ruimtevaart en filmsterren, maar ook oorlog zoals tijdens de Tweede Wereldoorlog. Toen werden alleen al in Amerika 255 legpuzzels met oorlogsafbeeldingen verkocht.

Reclame
Al rond 1900 ontdekten bedrijven de reclamemogelijkheden van legpuzzels. Tijdens het aanleggen bestudeert de puzzelaar lang en intensief de afbeelding tot in detail. Als die afbeelding reclame maakt, bijvoorbeeld door het tonen van de merknaam, het bedrijfsgebouw of de producten, ontstaat een intensief leerproces dat met geen ander medium mogelijk is. Veel reclameafbeeldingen laten de werkelijkheid zien door de roze bril van de adverteerder: de ideale consument die dolgelukkig is met de producten in een wereld die geen schaduwkanten kent. Ook puzzels met andere thema's laten overwegend zorgeloze taferelen zien. Aardige landschappen, vriendelijke mensen, lieve dieren en vrolijke situaties. Eigenlijk is elke legpuzzel een sprookje.

Meer berichten

Shopbox